De Spuistraat grenst aan de vml. levensader van Den Haag,
het Spui en dankt zijn naam aan die 14e eeuwse gracht (gedempt tussen 1860 en 1904). De Vlamingstraat is zo
genoemd, omdat er in de late middeleeuwen een Vlaming/Vlamingen gewoond zou(den) hebben
(die zich bezig hield(en) met de Laken-industrie).
Voor de Spuistraat en de in het verlengde van die straat
gelegen Vlamingstraat, geldt dat je er eigenlijk op een rustige zondagochtend doorheem zou
moeten wandelen en dan vooral omhoog zou moeten kijken (zoals in veel winkelstraten in
West Europa).
De Vlamingstraat en Spuistraat worden van elkaar gescheiden
door de Weversplaats (een nieuwe naam voor een oud pleintje). De Weversplaats ligt ook
tussen Wagenstraat en Venestraat en is derhalve een (druk) voetgangers kruispunt. Ook de
naam Weversplein heeft te maken met de Laken Industrie.
Tot ongeveer 1850 zijn Vlamingstraat en Spuistraat 'gewone'
woonstraten, zoals er veel in het oudste deel van Den Haag te vinden waren. Omstreeks 1400
vormden de straten zelfs de grens van de bebouwing. De Venestraat ging nog niet over in
het Zuideinde (Wagenstraat).
Na 1400 groeide Den Haag over deze twee straten heen. Ook
toen werden het nog geen winkelstraten. Er was wel een winkelstraatje in Den Haag, de
Halstraat : een steeg achter (het huidige) Maison de Bonneterie, maar de meeste mensen
kochten hun waren op de vele markten van Den Haag (deze staan
vermeld in het hoofdstuk over de Grote Markt).
De Spuistraat en de Vlamingstraat waren eenvoudige lange
straten met typisch hollandse huizen. Trapgevels, klokgevels en ondanks de nabijheid van
het Binnenhof dus vrijwel geen chique stadspaleisjes, hoewel er heel lang geleden wel
zoiets gestaan moet hebben bij de Gortstraat.
De twee straten liggen tussen het 'Achterom',
waar het gewone mensen doorheen moesten als ze naar het Binnenhof toe wilden (via de Spuipoort), de Haagse binnenhavens en een Joodse buurt vol steegjes, sloppen en kleine huisjes.
In die havenbuurt bij de Stille Veerkade, de Dunne Bierkade en
in de Raamstraat stonden huizen van beroemdheden als Johan de Witt, Jan Steen, Van Gooyen, Pieter Post,
Baruch Spinoza en Simon Stevin. Ook de ambasadeur van Zweden heeft nog een tijd bij de Spuihaven gewoond.
Na de komst van de Spoorwegen (circa 1830) begonnen er
dingen te veranderen. Op het platteland was minder werk te vinden en heel veel mensen
trokken naar de steden. Vrijwel alle steden groeiden over hun 17e eeuwse grachtengordel heen, waarbij het voor Den Haag goed uitkwam dat er
geen stadsmuur was die afgebroken diende te worden. Wel bleken de oude
bruggen van Den Haag niet meer toereikend voor het toegenomen verkeer. Er kwamen nieuwe exemplaren over de Singelgracht.
Meer inwoners betekende meer handel en tegelijkertijd dat
de oude markten ontoereikend bleken, omdat die geen echte groeimogelijkheden meer hadden
langs de -snel vervuilende- grachten.
Er kwamen meer echte winkels. Allereerst ontstond een
overdekte winkelstraat zoals die ook in Parijs (periode 1799/1860), Napels, Brussel en
Rotterdam waren gebouwd : De Haagsche Passage, maar toen nog
meer winkels hun deuren openden kwam een bijzondere eigenschap van de Spuistraat en de
Vlamingstraat plotseling goed van pas.
Er waren wel diverse grachten die van af het Spui in de
richting van de Paviljoensgracht 'stroomden' : De Zuidsingel(s)gracht
(Bierkade / Dunnebierkade), de Amsterdamse
en de Stille Veerkade en de Lange gracht
en de St. Antonisburgwal. Daar waren smalle kades en op die kades
stond handelswaar, maar de enige echte doorgaande weg in diezelfde richting was de
Spuistraat / Vlamingstraat !
Bijzonder is echter wel dat deze doorgaande weg veel langer
is dan alleen die twee straten, want er is sprake van een lange doorgaande route van de
van Oost Singel(s)gracht naar de West
Singel(s)gracht : namelijk Herengracht, Korte en Lange Poten,
Spuistraat, Vlamingstraat en Laan. Op kaarten is echter te zien dat omstreeks 1640 de
bebouwing nog ophield bij de Grote Markt. Verkeer boog dan af
richting Grote Kerk (of ging over het Zuideinde/Wagenstraat /
Lutherse Burgwal en tussen gelegen straten naar de Zuid
Singel(s)gracht).
Het wegverkeer vanuit de Vlamingstraat dat naar Loosduinen
(en verder ging) ging door de Schoolstraat of de Nieuwstraat via de Riviervismarkt naar
het Westeinde ! Aan het eind van die straat was namelijk een ophaalbrug over de gracht. De
enige (!) brug over de Gracht tussen Zuideinde/Wagenstraat en het Noordeinde. Veel meer verkeer ging trouwens over het water via
de Prinsegracht, de West Singel(s)gracht en
de Loosduinse Vaart. Goederen werden overgeslagen op de Grote Markt
(toen "Groenmarkt" genoemd).
Andere wegen tussen Hofkwartier en de routes naar het
Westland/Loosduinen bestonden eigenlijk niet. Het Achterom was een smalle steeg die (nog
steeds) eindigt bij de Venestraat. Het Buitenhof had slechts een doorgang in de vorm van
de smalle Halstraat en verderop lagen de Plaats, de smalle
Hartogstraat en de Heulstraat.
De straat waar die straten op uitkomen (Hoogstraat) werd
eind 19e eeuw een belangrijke winkelstraat voor de bewoners van die kant van het hof.
Waarbij uiteindelijk ook het Noordeinde een winkelstraat werd. De bewoners van het 19e
eeuwse Willemspark kregen bovendien na 1878 de beschikking over een echte Bazar (voorloper
van een warenhuis) in de vorm van de 'Grande Bazar Royal' (Zeestraat / Bazarstraat).
De andere kant van de stad kon niet achterblijven en deed
dat ook niet. Langs de doorgaande weg(en) die Spuistraat en Vlamingstraat al eeuwen lang
waren werden de onderste etages van woonhuizen omgebouwd tot winkelruimte en er verscheen
in 1906 een eerste warenhuis in de straat. De Grand Maison (of Bazar)
de la Paix, gebouwd in de stijl die toen zeer populair was : Jugendstil.
De buitengevel aan de Spuistraatzijde bestaat nog (was Marx
en Spencer is nu Zara). Tussen de Spuistraat en enkele smalle slingerende steegjes (zoals
het Gerbrandstraatje, Groenendalsteegje en het grote marktstraatje) lagen
dwarsstraten zoals de Haagpoort en de Achterraamstraat. Hier werden wat pakhuizen tussen
de oorspronkelijke huizen neergezet.
Bredere straten die van het Spui weglopen (Wagenstraat, Venestraat een gedeelte van de Raamstraat en eigenlijk
ook de Boekhorststraat) werden vervolgens eveneens -belangrijke- winkelstraten.
